Ynglŷn â Chacwn

Ar hyn o bryd mae 24 o rywogaethau o gacwn yn byw ym Mhrydain. Mae rhywogaeth arall, y Gacynen blewyn byr (Bombus subterraneus), yn cael ei hailgyflwyno ar ôl diflannu yn 1988. Mae dwy rywogaeth arall wedi diflannu fel rhywogaethau Prydeinig: Cacynen Cullum (Bombus cullumanus) a gofnodwyd ddiwethaf ar Dwyni Berkshire yn 1941, a Chacynen yr afal (Bombus pomorum), a sefydlodd am gyfnod byr ar arfordir y de yng nghanol y 1800au.

Mae saith rhywogaeth (a elwir yn ‘7 mawr’) yn gyffredin ac yn helaeth ledled Prydain gyfan bron. Weithiau, caiff y rhain (y Gacynen cynffon goch, y Gacynen gynnar, y Gardwenynen gyffredin, y Gacynen cynffon wen, y Gacynen cynffon lwydfelyn, Cacynen yr ardd a Chacynen y coed) eu cyfuno â Chacynen y rhos (Bombus jonellus) i ffurfio ‘8 mawr’, er bod yr olaf yn absennol o lawer o ganolbarth Lloegr.

Rhestrir wyth rhywogaeth fel rhywogaethau o bryder cadwraethol ar o leiaf un o restrau rhywogaethau blaenoriaeth cadwraeth Lloegr, Cymru a’r Alban. Mae llawer o’r rhain yn rhywogaethau lleol a all fod yn niferus yn yr ychydig ardaloedd y gellir eu darganfod o hyd; mae eraill yn fwy cyffredin ond ar ddwysedd poblogaeth isel iawn.

Mae 18 rhywogaeth yn rhywogaethau cymdeithasol, sy’n gwneud nythod, yn casglu paill ac sydd â chastell gweithwyr. Mae gan y chwe rhywogaeth sy’n weddill ffordd o fyw barasitig, gan fynd i fyw i nythod sy’n cael eu sefydlu gan rywogaethau eraill. Gelwir y rhywogaethau hyn yn gacwn y gog ac nid oes ganddynt weithwyr, dim ond breninesau a gwrywod. Maent yn tueddu i fod yn eang eu dosbarthiad ond heb niferoedd mawr iawn.

Gellir rhannu cacwn Prydain yn dri grŵp bras, yn seiliedig ar liw cynffon y frenhines a’u statws o ran prinder. Ar y tudalennau adnabod yma, rydyn ni’n rhannu’r rhywogaethau yn ôl lliw cynffon y frenhines, ac wedyn yn trefnu’r rhywogaethau yn ôl pa mor gyffredin ydynt yn fras yn genedlaethol, gan nodi’r rhywogaeth fwyaf cyffredin yn gyntaf. Mae rhai rhywogaethau’n dangos amrywiad sy’n cyd-fynd â nifer o gategorïau: mae’r rhain wedi’u nodi mewn adran ‘hefyd rhaid bod yn ymwybodol o’ ar ddiwedd pob categori lliw cynffon.

Rhywogaethau tebyg

Mae llawer o bryfed hedfan eraill yn edrych yn debyg i gacwn hefyd! Weithiau mae’r rhain yn copïo’n fwriadol (fel y pryf hofran, Volucella bombylans ), gan ecsbloetio amharodrwydd y rhan fwyaf o ysglyfaethwr i herio rhywbeth sy’n gallu ymladd yn ôl. Mae rhai’n edrych yn debyg oherwydd eu bod yn perthyn yn agos i gacwn (fel Cacynen flewog y blodau, Anthophora plumipes), ac weithiau dim ond esblygiad ymdebygol (er enghraifft, y pryf parasitig sy’n hedfan yn y gwanwyn, Tachina ursina), lle mae’r nodweddion sy’n helpu cacwn i oroesi (maint mawr, siâp swmpus, blew, ac ati) hefyd yn ffafrio goroesiad rhywogaethau eraill.

Yn gyffredinol, mae posib adnabod y rhywogaethau sy’n copïo’n hawdd: mae cacwn yn fwy, yn fwy swmpus a gyda mwy o flew. Hefyd maent yn hedfan yn fwy bwriadol gyda sŵn suo is na’r rhan fwyaf o rywogaethau hedfan tebyg a llawer o wenyn. Fodd bynnag, weithiau gall y rhywogaethau sy’n copïo fod yn debyg iawn i gacwn, a heb archwilio’r sbesimen yn llawn, y ffordd orau o ddweud y gwahaniaeth rhwng y grwpiau yw archwilio’r pennau. Mae gan gacwn antenau tiwbaidd aml-adran hir, rhannau tiwbaidd hir ar y geg (er bod y rhain wedi’u plygu’n aml), a llygaid cymharol fach.

Comments are closed.

Registered Charity No. 1115634 / Scottish Charity No. SC042830

Copyright © 2019 Bumblebee Conservation Trust. All Rights Reserved.